Bir önceki yazıda saymış olduğumuz ve kanaatimizce en önemli kırılma noktalarından başlayarak sıralamaya çalıştığımız önemli hususlardan bir ikinci bölüm sunmak istiyorum. Bu bölümde yasanın çıkışını etraflıca irdelemek istiyorum.  Yasanın geniş yelpazesiyle karakterize at yarışları tasasından damızlığa, izlemeden izinlere kadar ister istemez şimdiye kadar alışık olmadığımız spesifik olmayan çok geniş bir alanı kapsamı içine alıyor. Tabii ki birçok yasa yerine kaim olacak bir yasadan beklenen de etraflıca tanımlama net amaç/lar koyma ve kapsamı da ona göre belirlemektir.

Yasa temel dokuz kısımdan oluşuyor. Birinci kısımda sadece bir bölüm var. Amaç, kapsam ve tanımı içeriyor.   Amacını da şöyle tanımlıyor. ‘’ Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır.’’  Çevre korunması da dikkate alınarak başta ‘’gıda’’ ve ‘’yem’’ olmak üzere halk sağlığı bitki ve hayvan sağlığı ile tüketici hakları da aynı çatı altında bir dikkate tabi tutuluyor. Şimdiye değin bu kadar geniş bir yelpazenin bu alanda bir arada olduğu başka bir yasama geçmişte yoktur.     

Kapsamı geniş tutulmasına karşın kapsam alanına hayvan refahı yerleşik tema edilmiş olmasına karşın 5199 sayılı hayvanları koruma yasasının ref’i (=ilgası, kaldırılması) düşünülmemiş olması bu alanda yaşanacak bir kısım sorunlarında devam edeceğinin bir göstergesi. Geniş olan kapsamı tek, tek numaralandırırsak eğer on beş adet kapsam

 ‘’Bu Kanun, (1)gıda, (2)gıda ile temas eden madde ve malzeme ile (3)yemlerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarını, (4)bitki koruma ürünü ve (5)veteriner tıbbî ürün kalıntıları ile (6)diğer kalıntılar ve bulaşanların kontrollerini, (7)salgın veya bulaşıcı hayvan hastalıkları, (8)bitki ve bitkisel ürünlerdeki zararlı organizmalar ile mücadeleyi, (9)(9a)çiftlik ve (9b)deney hayvanları ile (9c)ev ve süs hayvanlarının refahını, (10)zootekni konularını, (11)veteriner sağlık ve bitki koruma ürünlerini, (12)veteriner ve (13)bitki sağlığı hizmetlerini, (14)canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye giriş ve çıkış işlemlerini ve bu (15)konulara ilişkin resmî kontrolleri ve yaptırımları kapsar.’’

Kapsam içinde numaralandırmış olduğumuz 4. 5. ve 6. alanlar biri birine yakınlık bakımından aynı temelden olmalarına rağmen uğraş ve faaliyet alanı olarak aynı bölüm içinde zikredilmeleri bizce mümkün değildir. Nedeni şu; bitki koruma ürünü Veteriner rezidü ve diğer kalıntı ve bulaşanlar bilim olarak ‘’Toxikolojik birer konudurlar. Fakat  ülkemizde hali hazır haliyle kendi içlerinde ve pratikte analiz yerleri farklı, alanları ayrı birer ayrı konudurlar. ‘’Diğer kalıntı ve bulaşan’’ ifadesi ise hem bitkisel menşe için hem hayvansal menşe için kullanılabilir bir ifade. Gıda ile temas eden mal ve malzemenin kalıntı ve bulaşanları ise sanırım içinde düşünülmüş ve öylece değerlendirilmiş durumda.  Oysaki bu konu farklı bir toksikolojik ayrıt ve buna ilişkin çalışmaları kısmen yapan kuruluşlarımız da mevcut.

Bu on beş kapsam içinde başka bir husus ‘’çiftlik hayvanları’’, ‘deney hayvanları’’, ‘’ev ve süs hayvanları’’nın refahının aynı dilimde değerlendirilmesi. Çiftlik hayvanları ile onlara ilişkin yasama ve yürürlük farklı iken deney hayvanları bir başka alan olup muamele şartlarını gösteren belirteçler farklı idi şimdiye kadar. Burada birleştirilme öngörülmüşse eğer bir yönetmelikle mazi mevzuat mülga edilerek bir düzenlemeye gidilebilinirdi. Daha da iyi olurdu diye düşünüyorum. Bir de bu mevzuna ‘’ev ve süs hayvanları refahı’’ eklenmiş. Bu aslı itibariyle bu yasa da olması gereken mükemmel bir hadise. Ancak (taslak halindeyken yazmış olduğum ve gönderdiğim görüşüm de değişmeden)5199 sayılı yasa çerçevesinin daraltılması, yetki ve yetkinliklerinin Tarım Bakanlığı ve İç işleri Bakanlığında toplanması ve bu yasanın da kapsamında olması şiddetle arzulanan bir husustu. Bir KHK ve bir yönetmelikle de bunun alt yapısı hali hazırdan çok daha iyi bir konuma getirilebilirdi.  

Sebeplerden bağımsız olarak ev ve süs hayvanı ile sokak hayvanları hususunun sahiplenmesinin bakanlık uhdesinde olması gerektiğini düşünüyorum.  Tüm hayvancılık müktesebini üstleneceksiniz her türlü hayvan refahından sorumlu tutulacaksınız, uluslara arası bazda sadece siz muhatap olacaksınız fakat sokak hayvanları ile ev ve süs hayvanları konusu yürürlüğünüz dışında olacak. Doğrusu kendi fikrim olarak ben tek çatı altında olmasının ülke yararına olduğu kanısındayım.

Tabii kapsamı böylesine geniş bir yasadan da böylesine uzun uzadıya tanımlar dizgesi beklenirdi. Oldukça açıklayıcı ve uzunca da bir tanım dizisi mevcut. Alfabetik olarak ahşap ambalaj malzemesinden  başlayan tanımlar ‘’Z’’ harfinden Zootekni tanımıyla bitiriliyor. Bu arada hemen ilave etmeliyiz ki bu 84. tanımlaması yapılan kavram.

’86 yılında başladığımız bir AB serüveninde ~25 yıldır gelmiş olduğumuz nokta gıda ve Veterinerlik konusu.

O da aynı adla müzakere başlığı açılmadan bir kısacık süre öncesi.

Biraz gerilere gidelim ve hafızamızı yoklayalım. Mesela Hırvatistan veya Romanya 1986 yılında nerelerde idiler ve bu 25 yıllık süreçte geçirmiş oldukları sosyal ve siyasal -hatta bilindiği üzere ülke sınırları ve ulusal ayrışmalar dâhil- sorunları nasılda aştılar ve birliğe dâhil oldular? Mesela eskiden Yugoslavya diye bir ülke vardı ve irili ufaklı birçok ülkeye bölündü. Hemen tamamı birliğin içinde şimdi. Slovaklar, Sırplar, Çekler, Hırvatlar, Lehler hatta Bulgarlar bildiğimiz ve yirmi yılı aşkındır özlem ve hasretini çektiğimiz o birliğin içinde şimdi. Sınırları bir dizi sebepten değişen bu Balkan ülkelerinin çoğu şu an sınırlarına yıldızlı birer halka asmış durumdalar. Yani sınırları ikinci defa AB tarafından değiştirilmiş. Hem de severek ve isteyerek.

 Ekonomik yapılarında yürüyen işlerliklerinde bir değişim neredeyse görünmeyecek durumda.

Nasıl peki?

Aklım bir Avrupalı kadar çalışmasa da bazen durup düşünüyorum: ‘’Yahu bu işte bir terslik var gibi’’ diye.

Bu özlem ve hasretin gerektirdiği her türlü ama her türlü gayret ve fedakârlığı o denli yaptık ki bu başlık müzakereleri tek, tek üstümüze açılıyor.  Açılıyor açılmasına da kapanan yok bir iki başlık dışında.

İşte bu başlık da zor kapanacaklardan biri. Yoğun nüfusu, kendine has ananesi ve töresiyle beslenme kültürüne sahip bir ülkeye standart tek düze bir zincir tavsiyesinde bulunacaksınız….

 Ne kadar tutacak göreceğiz.

Zaman üstümüzden aktıkça Allah’ta ömür verirse hepsinin zamanı gelecek ve göreceğiz. Yemek-içmek kültürü bizim coğrafyamızda Hz. İbrahim’den de öncesinden kalma. Yani aşağı yukarı altı bin yıllık. Bu kültür sadece karın doyurma şeklinde de değil. Lezzet ve damak tadı olan görünüş ve duruşu olan içselleştirilmiş bir kültür. Kentinde ayrı köyünde ayrı kasabasında ayrı ama hepsi biri birini tamamlayan bir yapı mozaiği.   

En içten saygılarımla.